Παρασκευή, 16 Οκτωβρίου 2015

ΠΡΕΣΠΕΣ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ

Share & Comment
  Εδώ τελειώνουν τα λόγια, αρχίζουν τα βιώματα. Τελειώνει η ομορφιά, αρχίζουν τα θαύματα. Τελειώνει η Ελλάδα, αρχίζει η Πρέσπα. Γιατί εδώ; Γιατί κάποια μέρη είναι ικανά να αλλάξουν ολόκληρη τη ζωή σου. Εσένα τον ίδιο.

Τι είναι Πρέσπα; Μην απαντήσεις. Κανείς δεν μπορεί να πει έτσι αβίαστα. Θα είναι ελλιπής. Εντάξει, κανείς δεν θα αμφισβητήσει την ομορφιά του τοπίου. Ούτε τη σπουδαιότητα του οικοσυστήματος. Εδώ όμως αυτά είναι δεδομένα. Οπου κι αν σταθείς, όπου κι αν κοιτάξεις, θαύματα βλέπεις.

Αυτοί που τελικά θα εκτιμήσουν την Πρέσπα στο όλον της όμως είναι εκείνοι που όταν τους ρωτάς «τι είναι η Πρέσπα» θα σωπαίνουν. Θα περνούν μπροστά απ' τα μάτια τους εκατομμύρια πουλιά, Παναγίες ζωγραφισμένες στους βράχους, ψαράδες με γριβάδια αγκαλιά, αντάρτες κρυμμένοι στ' αγριόκεδρα, ξωτικά και μαγεμένα βασιλόπουλα και δεν θα τους αφήνουν να ψελλίσουν λέξη, γιατί άντε να ενώσεις όλα αυτά σε μια απάντηση κι άντε να βάλεις την Πρέσπα σε κουτάκι.

Τόπος άχρονος κι αχρονολόγητος. Κι αν έρχεσαι απροετοίμαστος, δύσκολα τα πράγματα. Εδώ, ξεχνάς ποιος είσαι. Μένεις χωρίς σαφή ιδιότητα, χωρίς ξεκάθαρη προσωπικότητα, έτοιμος - ανέτοιμος βάζεις τα μέσα σου σε μια τάξη ή ακριβώς το αντίθετο. Ενα μεγάλο... ψυχολογείο είναι η Πρέσπα.

Τα λες και τέρατα τα γριβάδια που βγαίνουν απ' τη λίμνη
Πότε σε χαϊδεύει, πότε σε χτυπά αλύπητα. Λίγο να 'χεις ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας με το υπερβατικό, λίγο να αντέχεις να ακούς τα μέσα σου εδώ «την ακούς» για τα καλά, κι είτε κολλάς μια για πάντα κι αντικρίζεις μέσα σου τα πάντα, είτε ρίχνεις κάτω απ' τα χαλιά αυτά τα πάντα και στην Πρέσπα μαύρη πέτρα.

Στη βορειοδυτική γωνία της Ελλάδας, στο Τριεθνές, δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Μία άψογη ορθή γωνία είναι τα σύνορα. Μα ασαφή, υγρά, αόρατα. Μέχρι πριν λίγα χρόνια υπήρχαν σημαδούρες. Τώρα μπαινοβγαίνεις στα βαλκανικά ύδατα χωρίς να το καταλάβεις. Μέχρι το '74 υπήρχε και μπάρα που απέκλειε την περιοχή. Γιατί ήταν ανταρτότοπος. Γιατί ήταν το αρχηγείο του Δημοκρατικού Στρατού. Γι' αυτό ρήμαξε μετά τον Εμφύλιο.

Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα. Η Μικρή σχεδόν όλη ελληνική, η απόληξή της στην Αλβανία. Η Μεγάλη κομματιασμένη. Σε Ελλάδα, Αλβανία και ΠΓΔΜ. Η ομορφιά πρέπει να μοιράζεται. Η ζωή δεν μετριέται με τις αναπνοές που παίρνεις αλλά με τις στιγμές που σου κόβουν την ανάσα, είπε κάποιος. E, στην Πρέσπα ετούτες είναι παραπάνω από μπόλικες. Και μπορεί να τις βρεις στα μεγαλειώδη γεννήματα της φύσης ή στα ταπεινά καμώματα των ανθρώπων. Μπορεί στη βαρκάδα στη Μεγάλη Πρέσπα ή περπατώντας προς το άγνωστο στην πνιγμένη απ' την ομίχλη γέφυρα του Αγ. Αχιλλείου.

Στο αγνάντι απ' τον Βαρνούντα ή στα δάση οξιάς πλάι στα χνάρια μιας αρκούδας. Στην τελέσφορη κουβέντα με έναν πελεκάνο ή στο αποστακτήριο του Αγ. Γερμανού μεταλαβαίνοντας τσίπουρο, παρέα με Αλβανούς οργανοπαίκτες που γρατζουνάνε την ψυχή κι έπειτα την αλείφουν βάλσαμο. Είναι από εκείνες τις στιγμές που καταλαβαίνεις την ανθρώπινη ασημαντότητα. Κι είναι και τούτες πάρα πολλές στην Πρέσπα.

Βαρνούντας, λίμνη από σύννεφα, φεγγάρι. Αλλο να στο λένε κι άλλο να το ζεις
Ισως γι' αυτό εδώ λειτουργείς σαν να μην υπάρχει αύριο. Αδιάφορα όλο τούτα για κάποιους. Ανούσια. Κάποιος θα ζητήσει μόνο την ταξιδιωτική πληροφορία. Οδηγίες χρήσης ενός τόπου που είναι πολύ παραπάνω από σύμβολα στον χάρτη. Θα ακούσεις οδηγίες πολλές. Κι όλες θα σου χρειαστούν. Μα εδώ που έφτασες, αν δεν ακούσεις πρώτα πρώτα την ψυχή σου, τσάμπα έφτασες.


Ζωή στην άκρη - άκρη
Ερχεσαι από τον αυχένα του Βαρνούντα. Μία και μοναδική είναι η είσοδος. Απ' την Ελλάδα. Βουνά γύρω γύρω. Ντέβας, Βαρνούντας, Τρικλάριο. 35 χλμ. από τη Φλώρινα που θα διανύσεις σε άγνωστο χρόνο, ανάλογα τις αντοχές σου στις στροφές. Ανάλογα τον καιρό, τον πάγο, το χιόνι.

Δίπλα ένας παραπόταμος του Αλιάκμονα ρέει προς Νότο. Στο διάβα του το Ανταρτικό· εντυπωσιακή αρχιτεκτονική, εντυπωσιακή ονομασία που λέει το παρελθόν του. 21 χλμ.από τη διασταύρωση του Τριγώνου ως την Κρυσταλλοπηγή. Τελωνείο. Σύνορα. Αλβανία. Αλλιώς στρίβεις δεξιά και κατεβαίνεις προς τη λεκάνη.Αυχένας Πρεβάλι. Πρώτη στάση για αγνάντι. Αν το σινιάκι δεν καλύπτει τα πάντα. Αλλιώς μια λίμνη από σύννεφα. Ωραίο κι αυτό. Ετσι κατρακυλάς ως τη Μικρή Πρέσπα. Καλώς ήρθες.

Ο Αγιος Γερμανός βαφτίζει το μεγαλύτερο χωριό της Πρέσπας και ένα κάρο ντόπιους
Οι λίμνες και οι αριθμοί: 44 τ. χλμ. η Μικρή, 272 η Μεγάλη. 150 τετ. χλμ. Εθνικός Δρυμός. Τη Μεγάλη Πρέσπα πάντως λίμνη δεν τη λες. Σα θάλασσα είναι. Και βλέπεις μόνο το 22% της. Το 60% στα Σκόπια, το 18% στην Αλβανία. Οι λίμνες και η φύση: 270 είδη πουλιών. 1.600 φυτών. 23 ψαριών. Δάση οξιάς και βελανιδιάς, σπάνιων αρκεύθων. Αρκούδες. Λύκοι. Ισως λύγκες. Οι λίμνες και οι άνθρωποι: 2.000 νοματαίοι. Αγρότες, ψαράδες, συνοριοφύλακες, βιολόγοι. Ντόπιοι, Πόντιοι, Βλάχοι.

Πώς είναι να σου ζητούν να αγοράσεις το σπίτι σου; Τα περισσότερα είναι τα περιβόητα «ανταλλάξιμα». Δόθηκαν μετά την ανταλλαγή και τον Εμφύλιο, τίτλοι ιδιοκτησίας δεν υπάρχουν. Τα περισσότερα είναι και μικρά θαύματα. Χαγιάτια, ξυλοδεσιές, τοίχοι από πέτρα, χώμα, καλάμια, άχυρα.

Πρωτεύουσα της Πρέσπας είναι ο Λαιμός. Εδώ είναι το Δημαρχείο, και μέσα του το μοναδικό ΑΤΜ της περιοχής, άρα λεφτά βγάζεις τις ώρες λειτουργίας του. Κατά τα άλλα, 2 βενζινάδικα βρίσκεις στην ευθεία προς Κούλα, φούρνο στο Πλατύ, φαρμακείο στον Λευκώνα. Εκεί και τον αγροτικό γιατρό, όταν υπάρχει.

Η πλαζ της Κούλας στα λευκά
Στον Λαιμό είναι και το γυμνάσιο-λύκειο. 50 παιδιά. Στον Αγ. Γερμανό δημοτικό και νηπιαγωγείο. 60 και 10 παιδιά. Από όλη την περιοχή. Καθημερινές, τον χειμώνα, παίζει και να μη βρεις ανοιχτό μαγαζί. Στον Αγ. Γερμανό μόνο και στην Κούλα ανάβουν πάντα τα φώτα. Ολοι στις δουλειές τους. Ψαράδες αναγνωρίζεις, αγρότες, μα αυτοί που κάνουν μπαμ είναι οι αστυνομικοί και η Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών.

Ψάρι και φασόλι. Πιπεριά και γίγαντας. Αγελάδες στις απλαδούρες, κατσίκια στις πλαγιές, γουρούνια στις στάνες, νεροβούβαλα στις καλαμιές. Στις αυλές μποστάνια, κοτέτσια, τόνοι ξύλα. Αλλού θημωνιές, «κηπία» τις λένε εδώ. Αυτάρκεια φουλ, προετοιμασία για τον χειμώνα από τον Αύγουστο. Ε, πώς αλλιώς εδώ πέρα;

Φασόλι με ονοματεπώνυμο, βραστερό και πεντανόστιμο. Μικροκλίμα κι υψόμετρο κάνουν μαγικά. Απ' τη Μεγάλη Πρέσπα βγαίνουν τσιρόνια, γριβάδια, γουλιανοί. Τα δίχτυα πέφτουν στα ασαφή σύνορα. Κι όταν πέφτει το σινιάκι; Πώς ψαρεύεις; «Ε τότε να 'χεις τύχη. Δύο ώρες έπλεα τις προάλλες. Ας είν' καλά ένας κυνηγός. Πυροβόλησε και μου 'δωσε σημάδι», λέει ο πρόεδρος των ψαράδων των Ψαράδων, Ν. Τραϊανόπουλος. Αλλο σημάδι; «Ναι, βγαίνεις γρήγορα αν νιώσεις να 'ρχεται ο Χότζας». Χότζας· ο ΝΔ άνεμος που 'ρχεται απ' την Κορυτσά. Μη σου τύχει.

Κι άλλο θαύμα: το ασκηταριό της Παναγιάς της Ελεούσας
Στη μεγάλη ευθεία πλάι στη Μικρή Πρέσπα ανοίγει ο δίαυλος επικοινωνίας που λέγαμε. Αν πας νότια βγαίνεις στη Μικρολίμνη. Φάτσα κάρτα το Βιδρονήσι. Πριβέ καταφύγιο των κορμοράνων. Μικρολίμνη ίσον προβλήτα, ίσον ψαράδες. Βγάζουν τα γριβάδια και δίπλα ο Χάσος, στην ταβέρνα, τα ρίχνει στο κεραμίδι. Αφού ταΐσει τις γάτες. Προχώρα κι άλλο. Βήμα κι εμπειρία. Βήμα κι εσωτερική ανασκαφή. Ψυχή ζώσα. Ανθρώπινη, γιατί κατά τ' άλλα, ζωή με Ζ κεφαλαίο. Στην Πρέσπα δεν νιώθεις ποτέ, μα ποτέ, μόνος.

Από πάνω το Τρικλάριο. Και παλιά χωριά που εγκαταλείφθηκαν στον Εμφύλιο. Ερείπια. Οι Κρανιές μπροστά, κάποτε «πρωτεύουσα», το Μοσχοχώρι πιο πέρα, η Σφήκα από πάνω. Τα αλβανικά σύνορα εν όψει. Αλτ.

Πίσω στη μεγάλη ευθεία συνεχίζεις βόρεια. Απο 'κει η Μικρή Πρέσπα, από 'δω ο Βαρνούντας. Λευκώνας, Καλλιθέα, Πλατύ. Ο Μηλεώνας με τα απίστευτα σπίτια. Λάσπη. Να τρέμεις μην πιάσει βροχή και λιώσουν. Και πολυτεχνίτης να 'σαι, πάλι σταυροκοπιέσαι. Από τον Λευκώνα ανέβα στο ύψωμα Ναλπαντίδη. Οδηγεί στον Καλέ. Υποτίθεται ότι ήταν το ένα από τα δύο κάστρα που έκτισε εδώ ο Β. Βουλγαροκτόνος. Μην ψάξεις καν. Τη θέα κοίτα.

Η βασιλική του Αγ. Αχιλλείου. Περνάει η ενέργεια από τη φωτογραφία;
Πιο πέρα ο Λαιμός κι αμέσως μετά ο Αγ. Γερμανός, αγγίζει Βαρνούντα. Ο ίδιος ο Αγ. Γερμανός είναι ζωγραφισμένος στο υπέρθυρο του βυζαντινού ναού, ένα με τη νέα εκκλησία. Περισσή τέχνη στο εσωτερικό του. Περπάτα στο χωριό ασταμάτητα. Τέτοια συμπλέγματα σπιτιών δύσκολα θα ξαναδείς. Κι απ' την πλάτη του πάρε τους χωματόδρομους για το βουνό. Οποιονδήποτε. Δάση και ξέφωτα με θέα. Τα βουνά των 3 χωρών σαν τρισδιάστατος χάρτης. Κι οι λίμνες.


Στον ομφαλό της λίμνης
Πού είμαστε; Α ναι, στην Κούλα. Απ' τη μια, η Μεγάλη Πρέσπα και η πλαζ, απ' την άλλη, η Μικρή κι η Βρωμολίμνη. Εδώ το παλιό φυλάκιο κι αμέσως το Κονσερβοποιείο. Παρατημένο χρόνια, «ζωντάνεψε» από 40 καλλιτέχνες που παρενέβησαν εικαστικά. Εκαναν τέχνη μες στην κοπριά και τα σκουπίδια. Αν στρίψεις βόρεια πας στους Ψαράδες. Στρίβεις νότια και πάλι σε ψαράδες πας, με μικρό ψ. Ωρα για τον Αγιο Αχίλλειο.

Η πεζογέφυρα που θα σε οδηγήσει στο νησί της Μικρής Πρέσπας έχει μήκος 650 μ. Ιεροτελεστία είναι. Μύηση. Ετσι μπαίνεις στο νησί. Στο νησί με τα 11 σπίτια, που αν γίνουν 12 κάποιο θα πέσει. Στο νησί με τη μοναδική ενέργεια. Στο νησί όπου οι άνθρωποι πήγαιναν με τις πλάβες ή περπατώντας στον πάγο. Αλλοι θυμούνται τον Μπρέγκοβιτς να παίζει στη βασιλική. Με κεριά στα χέρια όλοι. Σαν Ανάσταση...

Ολα διπλά στις λίμνες. Και η ομίχλη παντού. 
Ορεξη να 'χεις να ακούς. Και να περπατάς. Γιατί αν δεν περπατήσεις, πέρασες και δεν άγγιξες. 2 ώρες και το κύκλωσες. Πρώτα στον Αγ. Γεώργιο (15ου αι.) κι έπειτα στον Αγ. Αχίλλειο. Ακόμη κι αν δεν έχεις ακούσει τίποτα, μπρος στη βασιλική του τα υποψιάζεσαι όλα. Ο ναός που έκτισε τον 10ο αι. ο Tσάρος Σαμουήλ για τα λείψανα του Αγίου αφού η Πρέσπα ήταν το κέντρο του βασιλείου του. Τι βλέπεις; Την κόγχη του ιερού, περίτεχνους πεσσούς. Τι νιώθεις; Δεν φαντάζεσαι.

Ακολούθησε το μονοπάτι. Φτάσε στην Παναγιά Πορφύρα του 16ου αιώνα. Ανείπωτα τα συναισθήματα μπρος στο τοπίο, και μπρος στις τοιχογραφίες. Επίστρεψε περνώντας από τα ερείπια του Αγ. Δημητρίου και των Δώδεκα Αποστόλων. Τώρα θες να καθίσεις στο καφέ; Στα παγκάκια της γέφυρας; Στο χώμα; Μετά από αυτό, πάντως, ή θα νιώσεις γεμάτος ή τελείως άδειος. Χρήσιμα και τα δυο.


Αντάρτες και μαντριά
Πέρασμα από την Πύλη. Αρχηγείο των ανταρτών τότε. Ο χωματόδρομος αριστερά πάει στον βυζαντινό ναό του Αγ. Νικολάου. Εντυπωσιακά ερείπια από 3 κόγχες πνιγμένα στις καλαμιές. Λένε πως είναι του 13ου αιώνα. Πως ήταν ο ωραιότερος ναός της Πρέσπας. Πως εδώ βρισκόταν η Πύλη που μετακόμισε λόγω ελονοσίας.

Πού να δεις για τη Δασερή τι λένε όπου καταλήγει ο δρόμος. Το χωριό-φάντασμα σε ένα τοπίο απερίγραπτο. Θρύλους και ανταρτοϊστορίες αλησμόνητες θα σου πουν. Και για τη σπηλιά του Ζαχαριάδη που απέχει 20' περπάτημα. Ισως λένε, να ήταν η κρυψώνα του, ίσως εκεί συνεδρίαζε ο Δημοκρατικός Στρατός.

Βουνά της ΠΓΔΜ ή της Αλβανίας κοιτούν οι Ψαράδες; Να πέφτουν τα στοιχήματα!
Μετά την Πύλη δεν βλέπεις λίμνη. Περνάς από την εντυπωσιακή Αγ. Παρασκευή, βγαίνεις στο Βροντερό. Για πρώτη φορά στη ζωή σου δίνεις τόση σημασία σε στάνες. Ενα περίτεχνο σύνολο από μαντριά και θημωνιές. Στοιβάζονται με μια πανάρχαια πρακτική που κρατά τα χόρτα χλωρά.

Αν συνεχίσεις από το Βροντερό φτάνεις στην άλλη σπηλιά της Πρέσπας, του Κόκκαλη. Κανείς δεν ξέρει αν ο αντιστασιακός γιατρός έμεινε εδώ. Ολοι όμως ξέρουν ότι αυτή η σπηλιά λειτούργησε το '49 ως νοσοκομείο των ανταρτών. Οι τραυματίες έρχονταν λέει με πλάβες απ' τη Μικρολίμνη. Α ναι, ο χωματόδρομος φτάνει ως τη λίμνη, εκεί που ήταν το Αγκαθωτό.


Σημείο μηδέν
Ψαράδες· το τελευταίο χωριό της Πρέσπας. Ή της Ελλάδας. Το μοναδικό ελληνικό στις όχθες της Μεγάλης Πρέσπας. Για κάποιους το ομορφότερο. Σίγουρα το πιο «τουριστικό». Από πάνω ο Ντέβας. Να ανέβεις, απ' το εκκλησάκι του Αγ. Γεωργίου, μέσα απ' το δάσος των άρκευθων. Εξωπραγματική θέα.

Επεσε σύρμα στην προβλήτα των Ψαράδων

Προφανές από πού πήραν την ονομασία τους. Ψαράδες όλοι. Η λίμνη φεύγει όμως από μπροστά του. Από πάνω ο πεζόδρομος. Οι ψαροταβέρνες. Η πλατεία πιο μέσα. Και τα ωραία σπίτια. Καφενείο περιέργως δεν υπάρχει. Χρέη καφενείου εκτελεί το παντοπωλείο του Πέτρου. Από εδώ παίρνεις και σουβενίρ· φασόλια, πιπεριές, αποξηραμένα τσιρόνια.

Και τσίπουρο βέβαια. Ειδικά αν είναι από το καζάνι του Βασίλη Αραμπατζή, στον Αγ. Γερμανό. Του το κληροδότησε μαζί με την τέχνη και την αγάπη για τον τόπο, ένας θρυλικός παππούς της Πρέσπας, ο Γερμανός Δαμολίδης. Μεγάλες στιγμές εκεί μέσα τους Δεκέμβρηδες. Ο ίδιος κάνει και βαρκάδες (απ' του χρόνου στη Μικρή). Και ο Νίκος Τραϊανόπουλος. Κι άλλοι. Αν δεν κάνεις έχεις χάσει τη μισή Πρέσπα.

Ταξίδι στο άγνωστο, στο θεϊκό, στο υπερβατικό, στο απερίγραπτο. Κάμποσους αιώνες πριν η ανάγκη; Η πίστη; Η τρέλα; Ωθησε τους ανθρώπους να σκαρφαλώσουν στα βράχια της Μεγάλης Πρέσπας, να φωλιάσουν σαν πουλιά. Μύθοι και γεγονότα σε στοιχειώνουν. Στα λένε οι βαρκάρηδες.

Τρεις οι εικόνες στα βράχια της Μεγάλης Πρέσπας, δυο Παναγιές κι ένας Αϊ Νικόλας. Τρία ασκηταριά πάνω από τα ελληνικά ύδατα, 4 πάνω από τα αλβανικά. «Ποιος πάτησε στα βράχια τελευταίος;» ρωτάς. Ενας νεαρός Αθηναίος που ασκήτευε εδώ μέχρι πριν λίγα χρόνια...

Οταν δε βλέπεις λίμνες, πάλι λίμνες βλέπεις. Από σύννεφα. Εδώ καταπίνουν τα σπίτια του Αγίου Γερμανού
Κάποια στιγμή παύεις να ακούς. Μόνο κοιτάς. Το ασκηταριό της Mεταμόρφωσης (13ου αι.), της Mικρής Aνάληψης (15ου), της Eλεούσας (15ου). Αυτό είναι το «διάσημο». Στην τεράστια σπηλιά. Εκεί κουρνιάζει η Ελεούσα με τις εξαιρετικής τέχνης τοιχογραφίες της. Εκεί, δεν έχει σημασία αν πιστεύεις στον Θεό. Εκεί αρχίζεις να πιστεύεις στους ανθρώπους, στα πουλιά, στον εαυτό σου. Στην Πρέσπα.


Καταμεσής της λίμνης η μηχανή σβήνει. Σου δείχνουν το σημείο μηδέν, το τριεθνές. Δεν το εντοπίζεις βέβαια. Δεν έχει και σημασία. Απλά αφήνεσαι. Ελεύθερος από οποιαδήποτε δεσμά, οποιαδήποτε όρια, κουτάκια και στερεότυπα. Μια κουκκίδα σε ένα μεγαλειώδες σύμπαν. Χόρτασες Πρέσπα; Σιγά μη χόρτασες...
Κείμενο: Όλγα Χαραμή
Φωτογραφίες: Ηρακλής Μήλας
ΠΗΓΗ: travelbook.gr
Tags:

visit florina

«Δεν ξέρω αν διαλέγει κανείς τους χώρους ή οι χώροι μας διαλέγουν. Είναι σαν τον έρωτα: ή διαλέγεις ή σε διαλέγουν» Θ. Αγγελόπουλος για την Φλώρινα...

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εδώ τα σχόλια σας....

 

visit florina

visit florina
Υπερήφανοι υποστηρικτές του visit florina..

ΧΑΡΤΗΣ

www.map-embed.comvisit florina

ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΑΠΟ ΦΛΩΡΙΝΑ

ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΑΠΟ ΦΛΩΡΙΝΑ

like us !!!

Copyright © Visit Florina | Designed by Nikos VrsTemplateism.com